Saturday, March 25. 2017
كوردى عربي English
Erbil Gov
مێژووی هه‌ولێر جوگرافیای هه‌ولێر قه‌زاوناحیه‌كان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كان پارێزگای هه‌ولێر
نوێنه‌رایه‌تی وڵاتانی بیانی








كۆمپانیاكان پڕۆژه‌ یاساكان لینكی په‌یوه‌ندیدار ئه‌رشیڤ
تیشكى خۆر هاوكارى له‌شى مرۆڤ ده‌كات
ده‌ته‌وێ به‌ 20 خوله‌ك مۆبایله‌كه‌ت پڕ شه‌حن بكه‌یت؟
هه‌زارمێرد له‌ چییه‌وه‌ هاتووه‌؟
خوراكە سوود بەخشەكان بۆ گەشەی قژ
گیراوەیەکی بەهێز بۆ دابەزاندنی چەوری ورگ























جوگرافیای هه‌ولێر


جوگرافیای هەولێر ماڵپەرەكەمان بایەخ بەو بابەتە دەدات و چەندان تۆژینەوەی زانستی و بابەتی جوگرافیا دەربارەی هەولێر و سنوورەكەی بڵاو دەكاتەوە كە خۆی لەبوارەكانی خاكی پارێزگاكەو شێوەی زەویەكە، ئاو و هەوا، كارگێری، كشتوكاڵ، كانزاكانی ژێرزەوی سنووری جیۆگرافی هەولێر دەبینینێتەوە.


 
 جوگرافیای هەولێر
شوێن هەولێر دەكەوێتە باشووری كوردستانی گەورەو باكوری وڵاتی عێراقی فیدڕاڵ كە پایتەختی هەرێمی كوردستانەو پایتەختی هاوینەی هەواری عێراقیشە. 
 شاری هەولێر 
  دەكەوێتە نێوان هێلی پانی(35.45-37) و هێلی دریژێ(43-45) شوێنەكەی بەوەجیا دەكرێتەوە كە دەكەوێتـە ناوچەیەكی لولپەڕی لێوار ناوچەیەكی چیایی باكوری رۆژهەڵات لەلایەك و ناوچەیەكی دەشتاییلە باشووری رۆژئاوا لەلایەكی تر، بەرزترین ناوچەی شار گەڕەكی قەڵایە كە دەگاتە 414 مەتر لەسەرووی دەریا.
بەشێوەیەكی گشتی شار دەكەوێتە ناوەڕاستی گردۆڵكەیەكی پان و پێیدەگوترێت دەشتی هەولێر و بەرزاییەكەی دەگاتە390 مەتر لە ئاستی رووی دەریا. سنووری دەشتی هەولێر لەلای رۆژئاوا نزیكە لەرووباری دیجلەو بریتیە لەبەرزاییەكانی چیای قەرچۆغ بەدووری 50كم لەپێگەیشتنی رووباری زابی بچووك بەرووباری دیجلە.

 قەرەچوغ
 بریتییە لەزنجیرە گردۆڵكەیەك كە بەرزترین لوتكەی دەگاتە (874.7م) لە ئاستی رووی دەریا. لەلای باشووری رۆژ ئاوا ئەو زنجیرە گردۆڵكەكانی(زۆر گەزراو) كەندێناوە جیای دەكاتەوە لەدەشتی هەولێر .
 لەلای رۆژهەڵات سنووری دەشتی هەولێر بریتیە لەشیوی(بەستۆڕە) و چیا(دیدەوان) كە بەرزاییەكەی(1245)م لەلای باكوریش هەریەكە لەچیاكانی پیرمام( و سەفین و 1475م) كە سنووری دەشتەكە دریژییەكەی 75 كم و پانیەكەی 35كم.
 بەمەش شاری هەولێر دەكەوێتە ناوەڕاستی پێدەشتێكی ئاوەدان و بەپیت كە خودی شارەكە لەسەر گردێكی پان كە تێكڕای بەرزیەكەی دەگاتە 390م لە ئاستی رووی دەریا دروستكراوە، ئەم دەشتەش شێوەیەكی سێگۆشەی وەرگرتووە كە بەرەو كەركووك بەردەوام دەبێت.

دەشتی هەولێر
 بریتیە لەپێخورانێكی قوڵ كە تێیدا نیشتەمەنی قوڕو لم چەو كۆبووەتەوە، لەنێو ئەم دەشتەش چەندین شیوی تەنك هەن كە ئاوەكانیان روو دەكەنە هەردوو زابەكە.
هەڵكەوتنی شاری هەولێر لەم ناوچەیە پاڵنەرێكی سەرەكی بووە بۆ وەرچەخان و گەشەسەندی و بوونی بە مەڵبەندێكی ستراتیژی گرنگ، چونكە ئەم پێدەشتە یارمەتییەكی گەورەی شارەكەی داوە بۆ پاراستنی بایەخی خۆی لەگشت بوارەكانی ژیاندا.

سەبارەت بە شوێنی شار دەكەوێـتە ناوەڕاستی پارێزگای هەولێرو دەكەوێتە گۆشەی باكوری رۆژهەڵاتی عێراق، كە لەباكور سنوور لەگەڵ وڵاتی توركیایەو لە رۆژهەڵات و وڵاتی ئێرانەو لەباكوردا سنووری لەگەڵ پارێزگاكانی سلێمانی و كەركووك و لەرۆژئاوا سنووری لەگەڵ پارێزگای موسڵە. 

ئەم شوێنە جیۆگرافییە گرنگییەكی زۆری هەیە نەوەك تەنیا لەگەیشتن بەشارەكانی تری عێراق، بەڵكو بەبەستنەوەی عێراق بەوڵاتانی درواسێ وە. بەم مەبەستەش شاری هەولێر بەڕێگای وشكانی بەناوچەیەكی تری عێراق بەستراوەتەوە. ئەوەتا لەڕێگای هامڵتۆنەوە ناحیەی پیرمام- قەزای سۆران، ناحیە حاجی ئۆمەران) و بەدووری 187كم بەسنووری نێودەوڵەتی كۆماری ئیسلامی ئێران بەستراوە . لەلایەكی تر لەڕێگای(بەردەڕەش - موسڵ- زاخۆ-) بەرێگایەكی 206كم بەسنوری كۆماری توركیا بەستراوەتەوە. لەڕێگای (بەردەڕەش- زاخۆ- فیشخابور) بەر ِێگایەكی 202كم بەسنووری كۆماری عەرەبی سوری بەستراوەتەوە. لەلایەكی تر شارەكە بەچەند ڕێگایەكی تری وشكانی بەشارەكانی تری عێراق بەستراوەتەوە، لەوانەش:

ئەم تۆڕەش لەڕێگای وشكانی ئاسانكارییەكی چاكی بۆ گواستنەوەی خزمەتگوزاری و ئاڵۆگوڕی كەلوپەل لەشارەوە بەرەو شارەكانی تری عێراق و دەرەوەی وڵات كردووە، ئەمەش یەكێك بووە لەگرنگترین هۆكارەكانی گەشەسەندنی شار. لەلایەكی تر پلەی گەرمی و شوێنی هەڵكەوتنی فەلەكناسی شار كاریگەری هەبووە لەسەر گەشەسەندنی، هەولێر كە دەكەوێتە سەر هێڵی درێژی 44 پلەی باكوری و بازنەی پانی 3612 رۆژهەڵات. واتە دەكەوێتە ناوچەی ئاو باوی شلەتێنی مامناوەندی كە بە پلەی گەرمی مامناوەندی و رێژەی بارانی زۆر جیا دەكرێتەوە، ئەمەش گەورەترین كاریگەری لەسەر ئابووری شارەكە هەیە، بەتایبەت لەبواری كەرتی كشتوكاڵ و خزمەتگوزارییەكانی گەشتوگوزاری. بەرەنجامی گشتی بەرزترین پلەی گەرمی لەشاری هەولێر كەمترە لەبەرەنجامەكانی لەناوچەكانی ناوەڕاستو باشووری عێراق، كە لەماوەی چەندین ساڵی دوایی گەیشتووەتە (7/49) پلەی سەدی لەهاوین2004-2005 هەرچی نزمترین پلەی گەرمییە لەساڵانەی دوایی گەیشتووەتە (4.6-) پلەی سەدی لەزستانی هەمان ساڵ هەروەك خشتەی خوارەوە.


 بەرەنجامی پلەكانی گەرما لەشاری هەولێر
ساڵ
نزمترین پله‌ی گه‌رمی به‌رزترین پله‌ی گه‌رمی 
2000-2001
0.8-
47.9
2001-2002
1.2- 48
2002-2003
0.4 45.6
2003-2004
0.9 49.7
2005-2006
4.6- 46.3
2006-2007
0.9 - 46.6
2006-2007
1.6- 44.2
 به‌ره‌نجام1.42-  47

 گەر سەیرێكی خشتەكە بكەین دەبین بەرەنجامەكە لەنێوان (1.42 -) بە نزمترین پلەو(47) بە بەرزترین پلە ئەمەش كەمترە (3-4) لەپلەی گەرمی ناوەڕاست و باشووری عێراقە.

 سەبارەت بە بەرنجامی باران بارین و رێژەكانی لەشاری هەولێرو سەرجەم پارێزگاكە ئەوا لەخشتەكانی هاویندا دیارە كە ڕێژەی باران لەماوەی ساڵی دوایی لەهەولێر (417.3) ملم، كەچی لەسەرجەم پارێزگەكە گەیشتووەتە(847.7) ملم ساڵانە، هەر وەك روون كراوەتەوە كە بەرزترین ڕێژەی باران لەناوچەی مێرگەسۆرە بە (1391.1) ملم و كەمترین لەدەشتی هەولێرە بەڕێژەی(304.36). گەر سەیری بەرەنجامی پارێزگاكە بكەین دەبینین دەكەوێتە هێڵی ناوچەی بارانی مسۆگەر( كە زیاتر لە 500ملم ساڵانەیە).


 وه‌رزی بارانباران/ ملم
به‌فر /ملم
2000-2001295.1-
2001-2002343.4-
2002-2003541.2
-
2003-2004
496.5
-
2004-2005 
427 
15 سم
2005-2006
 427.5
12 سم
2006-2007423.5-
2007 384.2-
به‌ره‌نجام 417.3ملم27سم

 خشتەی ڕێژەی باران بارین لەپارێزگای هەولێر
وه‌رزی بارانشوێن  به‌رزترین ڕێژه‌/ /ملمبه‌رنجام
2001-2002مێرگه‌سور1359.6

خه‌بات330.3
2002-2003مێرگه‌سور1393.3

قوشته‌په‌413.1
2003-2004مێرگه‌سور1471.4

گوێر254.5
2004-2005مێرگه‌سور1178.8

گوێر234.9
2005-2006مێرگه‌سور1555.4

گوێر298



1391.1

  304.36 هەرچی ناو شاری هەولێرە دەكەوێتە ناوچەی بارانی نیچمە مسۆگەر(كە لە نێوان 300-500)ملم ساڵانەیە.كەواتە تەواوی زەوی كشتوكاڵی پارێزگای هەولێر كە 1514120 هیكتارە بۆ ساڵی 2007 وەكو خشتەی خوارەوە . دەكەوێتە ناوچەی بارانی مسۆگەر و ئەمەش كاریگەریەكی ئەرێیانەی هەیە لەسەر بواری كشتوكاڵ، بەڵام سەرەڕای هەبوونی ناوچەیەكی بەفراوان و بەسوود بۆ كشتوكاڵ سەیر دەكەین ڕێژەی بەرهەمەكە لەئاستێكی زۆر نزمدایە بەتایبەت لایەنی رووەكی بۆیە پێویستە بایاخی پێبدرێت و پرۆسەی كشتوكاڵ گەشەبكات و وەبەرهێنانی كشتوكاڵی بایەخێكی زیاتری پێبدرێت. دەشتی هەولێر هەرێمێكی كشتوكاڵییەو قوڵایی ستراتیژی هەیەو بەمەبەستی دیار خستنی گرنگترین بەرووبوومی كشتوكاڵ ئەم خشتانە دەخەینەڕو:


1-  بەرووبوومە ستراتیژییەكان

 به‌ربووم زه‌وی چێنراو/ هیکتار
گه‌نم135145
جۆ242417
گه‌نمه‌شامی182
گوڵه‌به‌ڕۆژی1856
برنج
292

کۆی گشتی  279892

سەرجەم خاكی چێنرداوی هەرێم لەم بەرووبوومانە 621576، پشكی هەولێر 45% لە هەموو بەرووبوومی هەرێمه‌
2-به‌رووبوومی سه‌وزه‌وات
به‌روبووم
هیکتار
ته‌ماته‌ 10452 
خیار 
4929
باینجان 2345
کۆی گشتی17726

 .    17726هێکتار سەرجەم زەوی تەرخانكراو بۆ ساڵی 2007 بە هكتار بۆ بەرووبوومی سەوزەوات بریتیە لە 369.9 هیكتار، كەواتە پشكی هەولێر بریتییە لە 48% لەسەرجەم داهاتی هەرێم . 

3-میوە سەرەكییەكانی هەولێر
جۆری مێوه‌ زه‌ویهیکتار
 زێ250
سێو450
هه‌نجیر300
هه‌نار770
کۆی گشتی1770
 
 هەر چەندە تەواوی زانیاریەكانی هەرێمی كوردستان لەمبوارەدا بەردەست نییە، بەڵام مەزندەدەكرێ پشكی هەولێر لەم بوارەدا لە نێوان (15-30%) سەرجەم بەربوومی هەرێم بێت. زەوی كشتوكاڵ سەبارەت بەزەوی كشتوكاڵ ئەوا بەپێی ناوچەكانی هەرێم بەسەر چەندین جۆر دابەشكراون وەك لەخشتەی خوارەوە دیارە. شێوەی دابەشكردنی زەوی كشتوكاڵ دەشتایی(بەباران ئاودراو) ده‌شتایی(به‌ باران ئاودراو) گردۆلکه‌ زه‌وی شاخاوی 30-100 دۆنم 10-30 دۆنم که‌متر له‌ 10 دۆنم بۆ

زانینی پشكی پارێزگای هەولێر لەو رووبەری زەوی كشتوكاڵی هەرێمی كوردستان گەر سەیری ئەم خشتەیە بكەین.
پارێزگارووبه‌ری گشتیرووبه‌ری شیاوبۆ چاندن
 کۆ ناشیا بۆ چاندن هکتار
هه‌ولێر45635
887840
151412
580645
626280
دهۆک 
46650
629856
931398
254892

301542
سلێمانی 
59299 
131020
1042808
232700
291999 
که‌رکووک 15822
486103
802076
300151 
315973
کۆی گشتی167406
2134819 
4290402
1368388  
1535794 
  
لەم خشتەیەش رووندەبێتەوە بەرەنجامی زەویی شیاو بۆ چاندنی سنووری پارێزگای هەولێر بریتییە لە 40.7% هكتار لەتەواوی زەوی هەرێم هەرچی زەوی نەشیاوە بۆ چاندن دەكاتە 41.5% لەتەواوی زەوی هەرێم، واتا رووبەڕی گشتی زەوی پارێزگای هەولێر دەكاتە 35.2% سەرجەم زەوی هەرێمی كوردستان. دارستان دارستان سەرچاوەیەكی گرنگی داهاتەو گرنگی خۆی هەیە لەپاراستنی ژینگەو خۆشكردنی ئاوهەواو راگرتنی داماڵینی خاك و پاراستنی ئاو ژیانی كێوی و پەرەپێدانی پاوان. زۆربەی دارستانەكانی هەرێم لەئاستی (600-2000)م، لەئاستی رووی دەریاوەن و قەبارەی دارەكانیشی مامناوەندین بەگوێرەی جیاوازی ناوچەكان جوانی دارەكان دەگۆڕین.

 ئەمەی خوارەوە خشتەی رووبەری دارستانەكانە:
رووبه‌ر گشتی هه‌ولێر دهۆک سلێمانی که‌رکووک کۆی گشتی
دارستانی ده‌ستکرد3625 3164 6931 811 
14531 
دارستانی سروشتی326092 442597 
417604 
159555 1345848 
باخچه‌ی ره‌ز به‌راو57137891 12985 560 
27148
باخچه‌یی ره‌ز دێمی5932 
6433 22432 285 
35082 
پاوانی سروشتی351000 
263135 576517 3190 1222562 
پاوانی ده‌ستکرد2828 
1910 70 
-------4807 

گەر سەیرێكی خشتەكە بكەین دەبینین ڕێژەی هەولێر لەدارستانی دەستكرد (24.9%) و دارستانی سروشتی (24.9%) باخچەی بەراو (21%) و باخچەی دێمی (16.9 %) و پاوانی سروشتی (28.7%) و پاوانی دەستكرد 58.8% بەخێوكردنی هەنگ هەر لەدێر زەمانەوە بەخێكردنی هەنك وەك پیشەیەك لەناو ژیانی كوردەواریدا هەبووە هەر چەندە بەهۆی هێرشە حكوومەتە یەك لەدوایەكەكانی رژێمی پێشووی عێراق بۆسەر كوردستان زیانێكی زۆر بەمسامانە گەیشتووە، بەڵام لەو چەند ساڵەی دوای هەوڵی جیددی درا بۆ بوژاندنەوەیان و ئەمەی خوارەوە لیستێكی لەمبوارەیە لەپارێزگای هەولێر.

ژماره‌ی هه‌نگه‌وانژماره‌ی شانه‌ی هه‌نگبه‌رهه‌م (ته‌ن/ ساڵانه‌)
4.00252.366147
 
سەرجەم ژمارەی هەنگەوانی كوردستان 14.329 كەواتە پشكی هەولێر لەهەنگەوانان دەكاتە(27.9%). هەرچی ژمارەی شانەی هەنگەن لەكوردستان 170.315 كەواتە رێژەی هەولێر لەتەواوی كوردستان(30.7%). سەبارەت بەبەرهەمی هەنگوین پارێزگاری هەولێر ڕێژەی(23.4%) بەرهەمی كوردستان پێك دەهێنن. سامانی ئاژەڵ بەهۆی هەلكەوتنی هەولێر لەپێدەشتێكی فراوان و نزیك ناوچەی شاخاوی ڕۆلێكی گرنگی بینیووە لەپرۆسەی بەخێوكردنی مەڕو ماڵات و دروستكردنی كیڵگەی پەلەوەر لەمخشتەی خوارەوە دەركەوێت:


خشتەی ئاماری ئاژەڵ لەهەولێر ساڵی 2001 
ژماره‌ئاژه‌ل له‌ هه‌ولێر سه‌رجه‌م له‌ کوردستان 
رێژه‌ی 
مه‌ڕ 399442 3457609 11.5%
بزن 
468749 1430445 
32.7% 
ره‌شه‌ وڵاغ82680 424683 19.4%

2006  خشته‌ی ئاماری کێلگه‌ی هه‌ولێر ساڵی
جۆری پرۆژه‌ی ژماره‌ له‌ هه‌ولێر سه‌رجه‌م له‌ کوردستان رێژه‌
جۆری پرۆژه‌
له‌ هه‌ولێرله‌ سه‌رجه‌م كوردستانرێژه‌
په‌له‌وه‌ری گۆشت347 777 44.6%
 مریشکی هیڵکه‌
540%
سه‌ربڕخانه‌ی به‌له‌ده‌ر3650% 
سه‌ربڕخانه‌ی ئاژه‌ڵ1425% 

 خشته‌ی پرۆژه‌کانی ماسی و حه‌وزی ماسی بۆ ساڵی2006
جۆری پرۆژه‌ژماره‌ له‌ هه‌ولێرسه‌رجه‌م له‌ کوردستان رێژه‌ 
به‌خێوکردنی ماسی126 215 58% 
به‌رهه‌می په‌نجه‌ ماسی1250%

 خشته‌ی پرۆژه‌کانی قه‌ڵه‌وکردنی ئاژه‌ڵ و توانای به‌رهه‌م هێنانی له‌سه‌ر ئاستی کوردستان  
جۆری 
پرۆژه‌
ژماره‌ له‌ هه‌ولێرسه‌رجه‌م له‌ کوردستان
 رێژه‌
قه‌ڵه‌وکردنی گۆڵ11 25 44%
قه‌ڵه‌وکردنی به‌رخ18%14.2

توێژه‌ره‌وه‌ی كشتوكاڵی:
 ئامانجەكانی جێبەجێكردنی توێژینەوەو لێكۆڵینەوە لەبوارەكانی تاقیكردنەوەی كشتوكاڵی و بەكارهێنانی تەكنەلوژیای كشتوكاڵی نوێ بەمەبەستی گەشەپێدانی كەرتی كشتوكاڵی. لەپارێزگای هەولێر چەندین وێستگەی توێژینەوە هەیە كە رووبەرەكانیان بەسەدەها دۆنەمەوەك ئەوەی لەخشتەی خوارەوە دا هاتووە:

وێستکه‌ی توێژینه‌وه‌شوێنرووبه‌ر/دۆنم
مه‌ڵبه‌ندی توێژینه‌وه‌ی کشتوکالیعه‌نکاوه‌
4.5
وێستگه‌ی توێژینه‌وه‌ی 
کشتوکاڵی حه‌ریر
حه‌ریر 24
وێستگه‌ی توێژینه‌وه‌ کشتوکاڵی
قوشته‌په‌
قوشته‌په‌               
250    
وێستگه‌ی توێژینه‌وه‌ی گرده‌سه‌ر         
 قوشته‌په‌ی گرده‌ ره‌ش 220        

 ئەم وێستگانە چەندین توێژینەوەی كشتوكاڵیان لێ ئەنجام دەدرێت لەسەر بەرووبومی گەنمو ئالیك و رۆنی پیشەسازی ئەمە جگە لەئەنجامدانی چالاكییەكانی مەشقوراهێنان سەرەڕای ئەم هەموو كارەی توێژینەوە، بەمەبەستی وەبەرهێنانی و پێشخستنی كەرتی كشتوكاڵ لەكوردستان، ئەوا لەهەولێر هەندێك پڕۆژەی تر هەن وەك: -1 كۆتایی ساردەكەرەوە بەستەڵەك كە یەكێكیان لەناو هەولێر بەتوانای 5000 هەزار تەن كە 1000 تەن كۆگای بەستەڵەك بۆ عەمبار كردنی گۆشت. -2 سەبارەت بەچاندنی بەرووبوومیسەوزە لەژووری پلاستیك و شووشە ئەوا لە ناحیەی شەمامك و قەزای خەبات ئەم سیستەمەی تایبەتە بەچاندنی داپۆشراو هەیە. -3سەبارەت بە دروستكردنی كارگەی شیرەمەنی ئەوا لە ناوەندی هەولێر و ناحیەی بەحركەو قەزای مەخمور هەن. -4 سەبارەت بە كارگەكانی دۆشاو قوتوبەندی ئەوا لەبەر زۆری بەرهەمی هەولێرە چەندین كارگە هەن. ڕ - كارگەی قوتوبەندی میوە لە قەزای سۆران و چۆمان بەتوانای (80-20) تەن رۆژانە بۆ هەر ناوچەیەك هەیە. ب- كارگەی دۆشاوی تەماتە لە ناوەندی هەولێر و قەزای خەبات و ناحیەكانی شەمامك و گوێر بە توانای(1-5) تەن رۆژانە.


كشتوكاڵ

هەروەك دەزانرێت هەرێمی كوردستان بەوە دەناسرێت كە كۆنترین شوێنە كە مرۆڤ لەمێژووی خوێدا كشتوكاڵی لێوە كردبێت، ئەوەتا لەهەولێرو لەگوندی(زار چەمی) یەكەم گوندی كشتوكاڵی لەجیهاندا لەنزیك( شانەدەر) هەبووە . هەولێری پایتەخت بەوەجیا دەكرێتەوە كە كەشوهەوای یەكجار باش و زەویەكی بەپیت و بەرەكەتی هەیە. بەیانیان وەزرەكان لەهەولێر دوو وەرزی چاندن هەیە(هاوینە و زستانە) كە لەم پێدەشتەدا لە وەرزی هاوین بەرهەمەكانی وەك(تەماتە، خەیار، باینجان، شفتی، باڵندە، پیاز، سیر، كونجی، توتن، گوڵە بەرۆژە، فاسولیا، كودی..هتد) دەچێندرێت. سەبارەت بە بەرهەمەكانی زستانە ئەوا بریتیە لە (گەنم،جۆ، نیسك، نۆك، پاقڵەمەنیەكان . گەر سەیرێكی بەرهەمی پارێزگا بكەین لە بواری كشتوكاڵدا بەروبوومی سەرەكییەكان دەكرێتە چەند بەشێك:

 1- دانەوێڵە ‌(گەنم، جۆ، برنج).

 2- بەرووبوومی پیشەسازی و رۆندارەكان (كونجی، گوڵە بەڕۆژە، توتن)

 3-سەوزەوات (تەماتە، خەیار، شفتی، گندۆرە، پیاز.)

4-میوە ‌(ترێ، سێو، قەیسی، خۆخ، هەرمێ، هەنار).

5-پاقڵەمەنییەكان (نۆك، نیسك، فاسولیای تەڕ).

 جێگای ئاماژەیە كە قوڵی ئاوی ژێر زەوی لەو پارێزگایە بەپێی وەزارەتی كشتوكاڵ بریتییە لە 100-150 مەتر كە ئاوێكی سازگارە و رادەی سوێریی 400/1000000 ملم سێجایە، هەرچی ئاوی سەر زەوییە لەنێوان 10-15مەترو لە ئەوانی تر سوێرترەو تەنیا بۆ ئاودێری بەكاردێت لەبەر ئەویش دەشتەكانی پارێزگا زۆر بەپیت و بەرەكەتن و ژمارەیەكی زۆر بیر ئیرتوازی لێدراوە لەدەشتەكانی ( هەولێر،هەریر، كویسنجەق ، مەخمور). سەبارەت بە رووبەری پارێزگای هەولێر‌ 1447 كم دووجایە كە دەكاتە 3.3%ی رووبەری عێراق .

هه‌ولێر- موسڵ
87کم
هه‌ولێر - که‌رکووک96 کم
هه‌ولێر- به‌غدا341کم 
هه‌ولێر -دهۆک157كم



كه‌ش و هه‌وا













هاوینه‌هه‌وار شوێنه‌وار باخچه‌ و پاركه‌كان هۆتێله‌كان و مۆتێله‌كان چێشتخانه‌كان بازار
لەنەورۆزی‮ ‬ئەمساڵدا‮...‬ هاووڵاتیان بەخەندە و خۆشی‮ ‬وەڵامی‮ ‬قەیرانەكان و‮ ‬تیرۆریستانیان دایەوە‮ ‬
چاودێران و مامۆستایانی زانكۆ: ئامادەبوونی سەرۆك بارزانی لە بەرەكانی جەنگ ئاماژەی سەركەوتنی گەلی كوردە
سەردانەکەی سەرۆک، کاریگەریی بۆ دەسپێکردنەوەی پرۆسەی ئاشتی دەبێت
میدیاكانی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬كەنەداو بە گرنگییەوە باس لە سەردانە مێژووییەكەی‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬دەكەن
لە هەولێر،‮ ‬كۆمەڵەی‮ ‬دۆستایەتی‮ ‬ئەمەریكا‮- ‬كوردستان،‮ ‬ئاهەنگێكی‮ ‬بەبۆنەی‮ ‬جەژنی‮ ‬سوپاسگوزاری‮ ‬گێڕا

سەرۆك بارزانی بۆ (الشرق الاوسط): بەغدا تێگەیشتنی بۆ ئەو ڕاســـتییە هەیە كە شەراكەت لە عێراقدا سەرینەگرت و دەبێ ببینە دوو دراوسێـی بـــــاش
كوێستان ئه‌حمه‌د: هاووڵاتییان بێ ئومێد ناكه‌ین و پڕۆژه‌ى چاوه‌ڕوان نه‌كراومان هه‌یه‌
نێچیرڤان بارزانی: سەربەخۆیی كوردستــان تاكە رێگەی سەقامگیری نـــــاوچەكەیە و بەغدا بۆ گفتوگۆ لەو بارەیەوە ئامادەیە